Сүүлийн үед бага болон өсвөр насны хүүхдүүдтэй холбоотой сэтгэл сэртхийлгэм хэргүүд шил шилээ даган гарах боллоо. Хачирхалтай нь тэдгээр хэргүүд ихэвчлэн гэр бүл, ойр дотны хүмүүсийн хүрээнд үйлдэгдээд буй нь сонирхол татна. Асран халамжлах үүрэгтэй нас биед хүрсэн хүмүүс, санаатай болон санамсаргүй байдлаар бага насны хүүхдийн амь нас эрүүл мэндэд ноцтой хохирол учруулсаар буй нь даанч харамсалтай. Бид хүүхэд холбогдож буй гэмт хэрэг, тэдгээрийн шалтгааны тухай НЦЕГ-ын Хүүхдийг гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх хэлтсийн ахлах мэргэжилтэн, цагдаагийн хошууч Д.Оюунтай ярилцлаа.

Эх сурвалж: www.egvvr.mn 

Сайн байна уу. Юуны өмнө ярилцах саналыг маань уриалагхан хүлээж авсанд баярлалаа. Тэгэхээр сүүлийн үед бага насны хүүхдүүд амь эрстэх, гэмт хэргийн хохирогч болсон гэх мэдээллүүд хэвлэлээр их гарах боллоо. Хөл хорио тогтоосонтой холбоотойгоор ийн гарах болов уу. Эсвэл өөр шалтгаан нөлөөлөв уу. Энэ асуултаар ярилцлагаа эхлүүлье гэж бодлоо.

-Он гарснаас хойш гэмт хэргийн улмаас 264 хүүхэд хохирсноос, 32 хүүхэд нас барж, 66 хүүхэд гэмтсэн тоон үзүүлэлт байна. Энэ тоон мэдээг өмнөх оны мөн үеийнхтэй харьцуулбал, хохирсон хүүхэд 226 буюу 46.1%, гэмтсэн хүн 46 буюу 41.1%-иар тус тус буурсан үзүүлэлттэй байна. Гэтэл та бидний зорилго бол тоон үзүүлэлтийг бууруулах бус энэ төрлийн хэргийг огт гаргуулахгүй байх явдал шүү дээ.

Үүнээс гадна ахуйн хүрээний осолд бага насны хүүхдүүд эрүүл мэнд, амь насаараа хохирсоор байгаа нь харамсалтай. Хөл хорио гэлтгүй сурагчдын амралт эхлэх үеэр энэ төрлийн осол нэмэгдэх хандлага ажиглагддаг. Энэ нь цэвэр эцэг эх, асран хамгаалагч нарын хариуцлагагүй үйлдэл, эрсдэлийг урьдчилан тооцоолдоггүйтэй холбоотой. Мөн хүүхэдтэйгээ хамт цагийг өнгөрүүлдэггүй, тэдний юу сурч, мэдэж байгааг сонирхож ярилцахгүй байгаатай холбоотой. Нөгөөтээгүүр амьдралын шаардлагаас хамаараад хүүхдийг сайн таньж мэдэхгүй хүнээр эсвэл бага насны хүүхдээр харуулах, олон цагаар харгалзах хүнгүй үлдээх зэргээс болж хүүхэд эрсдэлд өртдөг.

-Нийслэлийн Цагдаагийн Удирдах газраас хүүхэд хамгааллын чиглэлээр ямар ажлууд хийж байгаа болон хийх шаардлагатай байгаа вэ?

-Цагдаагийн байгууллагаас хүүхдийг гэмт хэрэг, зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх, хүүхэд хамгааллын чиглэлээр “Хүүхэд хамгаалагч”, “Хүүхэд хамгаалал”, “Өсвөрийн сэргийлэгч” гээд төсөл хөтөлбөрүүд хэрэгждэг. Дээрх төсөл, хөтөлбөрийн хүрээнд хүүхэд хохирсон болон холбогдсон гэмт хэрэг буурсан давуу тал бий. Хүүхдийг сургуулийн орчинд хамгаалахаар “School police” хөтөлбөр хэрэгжүүлж эхлээд, сургуулиас гэр хүртэлх болон гэрээс сургууль хүртэлх замд “Хүүхэд хамгаалагч” төслийг хэрэгжүүлж байгаа. 
Зөвхөн төсөл хөтөлбөр гэлтгүй гэмт хэргийн гаралт, баяр ёслол, сурагчдын амралт гээд тухайн цаг үеийн нөхцөл байдалтай уялдуулаад хүүхдийг гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх, тэдэнд хууль эрх зүйн мэдээлэл өгөх ажлыг зохион байгуулдаг. Одоогийн байдлаар хэвлэл, мэдээлэл, олон нийтийн хэрэгслийг ашиглан тэдний нас сэтгэхүйд тохирсон сэрэмжлүүлэг, зөвлөгөө, “Өсвөрийн сэргийлэгч, “ “Зөвлөгч охин”-ы дүрээр богино хэмжээний кино зэргийг бэлтгэн түгээж байна.

Цагдаагийн байгууллагаас, хүүхэд эрсдэлд учирч болох эгзэгтэй цэгийг тодорхойлох, сурган хүмүүжүүлэгчдийн хариуцлагыг дээшлүүлэх тал дээр түлхүү анхаарч ажилладаг. Гэвч эцэг эхчүүдтэй илүү тулж ажиллах шаардлагатай юм шиг санагддаг.

-Эцэг эхчүүдтэй тулж ажиллах шаардлагатай гэлээ? Хүүхдийг болзошгүй осол, гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэхийн тулд эцэг эхчүүд юун дээр анхаарах хэрэгтэй вэ? Энэ талаар зөвлөөч

-Хүүхдийн эрх, хүүхэд хамгааллын тухай хуулиараа эцэг эх асран хамгаалагч нь хүүхдийг эрсдэлд нөхцөл байдлаас хамгаална гэж заасан байдаг. Хүүхэд аль ч орчинд эрсдэлтэй байж болно. Үе тэнгийнхний дарамтаас эхлээд сургуулиас гараад авто замын хөдөлгөөнд оролцох, цаашлаад гэр рүүгээ явж байхдаа бусдад дээрэмдүүлэх, хулгайн гэмт хэрэгт өртөх, залилуулах гэх мэт аюулууд бий.

-Хүүхэд холбогдож буй гэмт хэргийн ар гэрийнхэн ихэвчлэн ямар нөхцөлд аж төрдөг бол?

-Гэмт хэрэгт холбогдсон хүүхдийн ар гэр, гэр бүлийнхний хувьд нийтлэг байдлаар ижил төстэй байдаггүй. Амьжиргаа, боловсрол, ажил эрхлэлт гээд хоорондоо харилцан адилгүй байх нь бий. 
Хүмүүс гарч буй гэмт хэргийг ихэвчлэн ар гэрийн амьжиргааны төвшинтэй нь холбож ойлгоод байдаг. Гэтэл амьжиргааны төвшин гэхээс илүүтэйгээр гэр бүлийн гишүүдийн хоорондын харилцаа, салалт, гэр бүл төлөвлөлтөөс шалтгаалдаг.

Гэр бүлийн хүрээнд үйлдэгдэж буй хүчирхийллийн гэмт хэргийг цагдаагийн байгууллага хэрхэн илрүүлж, түүнээс хэрхэн урьдчилан сэргийлдэг талаар мэдээлэл өгөхгүй юу?

Гэр бүлийн хүчирхийллийг иргэдийн дуудлага мэдээлэл, зарим тохиолдолд тандалт судалгаа, төрийн болон төрийн бус байгууллагын мэдээллээр илрүүлж байна. Гэр бүлийн хүчирхийлэл нь зөвхөн эхнэр, нөхөр, хамтран амьдрагч хүмүүсийн хооронд үүсдэггүй. Хүчирхийлэлтэй гэр бүлд өсөж байгаа хүүхэд зөвхөн эрүүл мэндээрээ бус сэтгэл зүйн хувьд хамгийн ноцтойгоор хохирч байдаг. Өөрөөр хэлбэл хүүхэд гэр бүлийн орчинд ил болон далд хэлбэрээр хүчирхийлэлд өртдөг хэмээн тайлбарлаж болно.

Цагдаагийн байгууллагаас гэр бүлийн хүчирхийлэл үйлдэгдэж болзошгүй айл өрхөд тогтмол хяналт тавьж, тэдэнтэй уулзаж ярилцах, зөвлөх, сануулах байдлаар урьдчилан сэргийлэх ажлыг зохион байгуулдаг. Мөн иргэдийн эрх зүйн боловсролд нэмэр болохуйц, тэдний оролцоог нэмэгдүүлэх зорилгоор хэвлэл, мэдээллийн хэрэгсэл, сошиал орчноор дамжуулан мэдээллийг түгээж байна.

-Нэгэнт хүчирхийлэлд өртсөн хүүхдүүдэд ямар тусламж үзүүлдэг вэ?

Хүчирхийлэлд өртсөн хүүхдэд туслалцаа үзүүлэх холбогдох журам бий. Журмын дагуу хамгаалах байранд байрлуулах, эрүүл мэндийн болон эрх зүйн туслалцааг үзүүлдэг. Мөн холбогдох байгууллагатай хамтран сэтгэл зүйг нь тайван байлгах, таагүй дурсамжийг сэдрээхгүй байх талаас нь ажилладаг. Гэвч хүчирхийллийн гэмт хэргийн хохирогч болсон хүүхэд өөрөө сэтгэл зүйн хувьд маш тогтворгүй байдалд орсон байдаг. Иймд тухайн болсон хэргийг сөхөх, үүнтэй холбоотой мэдүүлгийг авахаас аль болох зайлсхийдэг. Ер нь нь хүүхдийн нас балчир байх тусам ажиллахад маш хүндрэлтэй байдаг.

Зөвхөн бага насны гэлгүй өсвөр насны хүүхдүүд амиа егүүтгэх, бэртэж гэмтэх зэргээр хохирогч болоод байгаа нь ажиглагдлаа. Үүний шалтгаан болон, тус насны хүүхдүүд ихэвчлэн ямар гэмт хэрэгт холбогдох нь элбэг вэ?

Хүний эрүүл мэндийн халдашгүй байдлын эсрэг гэмт хэрэг болон өмчлөх эрхийн эсрэг гэмт хэрэг буюу хулгайлах, дээрэмдэх, залилах төрлийн гэмт хэрэгт ихэвчлэн холбогддог. 
Амиа хорлох гэхээсээ илүү амиа хорлоход хүргэх шалтгаан юу байв гэдэг шалтгаан нөхцөлийг тогтоохоор ажилладаг. Өсвөр насныхны хувьд сэтгэл зүйн тогтворгүй байдал, гэр бүлийн харилцаа, үе тэнгийнхний дарамт, үйл ойлголцол, цахим орчны сөрөг нөлөөлөл гээд олон шалтгаан бий. Гол нь эцэг эх, асран хамгаалагч, багш нар хүүхэдтэй ярилцах, тэдэнд тулгараад байгаа асуудлыг ярилцаж, харилцан ойлголцох, мэргэжлийн сэтгэл зүйчээс зөвлөгөө авах хэрэгтэй. Хүүхдүүд ихэвчлэн асуудал тулгарсан үед хоорондоо ярилцаж бие биедээ буруу зүйлийг зөвлөөд байгаа тал ажиглагддаг.

-Ярилцлагын төгсгөлд эцэг эх, асран хамгаалагчид юу хэлэхийг хүсэж байна вэ?

Эцэг эх асран хамгаалагчид, хүүхдэд тавих анхаарал халамжийг дээшлүүлэх, болзошгүй эрсдэлээс урьдчилан сэргийлж бүхий л орчинг хүүхдэд ээлтэй болгох шаардлагатай байгаа юм. Хүүхдийг аливаа төрлийн эрсдэл, болзошгүй ослоос урьдчилан сэргийлэхэд зөвхөн эцэг эх гэлтгүй насанд хүрэгчид бидний алхам тутамдаа анхаарах зүйл. Хүүхдийг гэмт хэрэг зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэхийн тулд эцэг эх, багш, сургуулийн захиргаа мэдээллээ тогтмол солилцдог, хаана хэнтэй хамт чөлөөт цагаа өнгөрүүлж байгаад анхаардаг байх шаардлагатай.